11 września 2009 - Od
Wolnych Związków Zawodowych do Porozumienia
Katowickiego
Z inicjatywy
katowickiego oddziału IPN w piątek 11
września, na frontowej ścianie kamienicy przy
ul. Mikołowskiej 30 w Katowicach odsłonięta
została tablica z napisem:
"W
tym domu z inicjatywy Kazimierza Świtonia
utworzono w lutym 1978 roku pierwsze w Polsce
Wolne Związki Zawodowe".
Aktu
przecięcia biało czerwonej wstęgi dokonał
wiceprezydent Katowic Leszek Piechota.
Data 11
września, ma też przypominać młodym
pokoleniom rocznicę podpisania czwartego po
szczecińskim, gdańskim i jastrzębskim -
Porozumienia nazwanego "katowickim".
Zawarli je po długich i dramatycznych
negocjacjach przedstawiciele Międzyzakładowego
Komitetu Strajkowego i Rządu PRL w Kombinacie
Metalurgicznym huta "Katowice".
Od czasu
powołania Wolnych Związków Zawodowych do ich
legalnego uznania przez władze PRL upłynęło
zaledwie i aż 30 miesięcy. Założycieli
czekały szykany i prześladowania. Sam Świtoń
był aresztowany 58 razy a jego najczęstszym
miejscem odosobnienia był areszt śledczy w
Katowicach przy ul. Kilińskiego 9. To w tym
miejscu IPN zorganizował drugą część
uroczystości.
Projekcja
opartych na źródłowych dokumentach filmów
dokumentalnych pt. "Pierwszy ze
Śląska", "Bezpieka kontra śląskie
WZZ", oraz "Zanim wybuchł
Sierpień" - poprzedziło wprowadzenie
słowne Moniki Kobylańskiej z IPN) oraz
sygnatariusza Porozumienia Katowickiego -
Zbigniewa Kupisiewicza. Kupisiewicz
zrelacjonował uczestnikom spotkania historię
zawiązania Komitetu Strajkowego w Hucie Katowice
w ostatnich dniach sierpnia 1980 roku oraz roli
Kazimierza Świtonia w negocjacjach z rządem,
które zakończyło się podpisaniem
Porozumienia Katowickiego.
Porozumienie
"katowickie" - to czwarte
po szczecińskim, gdańskim i jastrzębskim -
porozumienie społeczne podpisane 11 września
1980 pomiędzy Komisją Rządową a
Międzyzakładowym Komitetem Robotniczym w Hucie
Katowice. Porozumienie dotyczyło przede
wszystkim gwarancji realizacji Porozumienia
Gdańskiego w zakresie tworzenia struktur
niezależnych samorządnych związków
zawodowych. Ustalenia dokumentu obejmowały
zobowiązanie władz do akceptacji działań
zmierzających do powstawania, organizowania i
funkcjonowania struktur Związku na terenie
całego kraju. Strona
rządowa gwarantowała: dostęp do mediów,
zwolnienie z obowiązku pracy osób pełniących
funkcje związkowe z zachowaniem prawa do
wynagrodzenia, udostępnienie lokali i
pomieszczeń przez dyrekcje zakładów pracy lub
władze terenowe z przeznaczeniem na
działalność związkową, możliwość
współdecydowania o sprawach pracowniczych i
socjalnych, oraz uczestnictwa strony związkowej
w pracach nad nową ustawą o związkach
zawodowych, samorządzie robotniczym i kodeksie
pracy. Strona
rządowa zobowiązywała się ponadto do
zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim
strajkującym, członkom komitetów strajkowych i
robotniczych oraz ich rodzinom, a także osobom
wspomagającym komitety robotnicze. Ze
strony rządowej dokument podpisali: Franciszek
Kaim - minister hutnictwa, Zbigniew Szałajda -
dyrektor naczelny Huty Katowice, Kazimierz Sąda
- podsekretarz stanu w Ministerstwie Hutnictwa,
Eugeniusz Pustówka - dyr. naczelny Huty im.
Lenina, Franciszek Grzesiek - generalny dyrektor
Zjednoczenia Metali Nieżelaznych, Michał
Stopaniak - dyrektor Departamentu Pracy i Płac
Ministerstwa Hutnictwa, oraz Antoni Seta -
przewodniczący Związku Zawodowego Hutników. Z
ramienia MKR porozumienie sygnowali: Andrzej
Rozpłochowski - przewodniczący MKR Huty
Katowice, Jacek Jagiełka - wiceprzewodniczący,
Bogdan Borkowski - wiceprzewodniczący, Kazimierz
Świtoń - sekretarz MKR, Aleksander Karpierz,
Zbigniew Kupisiewicz, Wiesław Tatko. W
negocjacji porozumienia w charakterze doradców
aktywny udział wzięli: Wiesław Chrzanowski,
Stefan Kurowski, Janusz Krzyżewski, Zbigniew
Bogusławski.